O Pazo de Bolón personifica a famosa máxima de: “Capela, pombal e ciprés, pazo é”. É unha arquitectura robusta, granítica e horizontal, que se integra perfectamente na paisaxe verde de Galicia, equilibrando a sobriedade defensiva da Idade Media coa elegancia barroca e o confort burgués do século XIX.
O pazo galego non é só unha construción; é un micromundo autárquico onde se fusionan o poder social, a fe relixiosa e a explotación da terra. Ampliando o dito popular, este modelo arquitectónico representa a transición entre o castelo medieval e a casa de recreo moderna.
O granito como linguaxe: O uso masivo do granito non é só por proximidade, é unha declaración de permanencia e robustez. As molduras barrocas nas fiestras e a calidade do perpiaño na torre indican que a familia tiña recursos para contratar aos mellores canteros, os verdadeiros artistas da época.
O triángulo simbólico: “Capela, Pombal e Ciprés”. Este pazo cumpre coas máximas da fidalguía galega, onde cada elemento exterior ten un significado: A Capela: Indica que a casa ten xurisdición propia e o privilexio de ter culto privado, conectando á familia directamente co divino sen mesturarse co pobo na parroquia. O Pombal (e o Hórreo): Son os “bancos” do pazo. O hórreo (que se ve na imaxe aérea) gardaba o gran, e o pombal proporcionaba abono e carne. Canto máis grande o hórreo, máis ricas as terras do señor. O Ciprés (ou Palmeira): Funcionaban como faros de prestixio. Un ciprés alto era un sinal de que alí vivía unha casa nobre que ofrecía hospitalidade a outros nobres ou viaxeiros de rango.
O que diferencia a este pazo de outros máis antigos é a integración da solana e a galeira. No século XIX, a fidalguía comeza a valorar a luz e o descanso. A galeira de cristal que aparece nunha das fachadas é o “climatizador” da época: permite gozar das vistas do xardín e da calor do sol mentres fóra chove, unindo a robustez da pedra coa fraxilidade e elegancia do vidro e o ferro.
En conclusión, o Pazo de Bolón é un exemplo magnífico de arquitectura de síntese: é rudo por fóra para aguantar o tempo e o clima, pero refinado e culto nos seus detalles, deseñado para ser o centro dun dominio rural que sobreviviu durante séculos.