O arquitecto Agustín Gómez de Santamaría foi o encargado de deseñar unha praza de abastos de ferro e cristal para a vila de Compostela presentando o proxecto en 1870, con planta regular, simétrica e reticular, organizando o conxunto en dúas metades laterais separadas por un pasillo lonxitudinal descuberto, en cuxo centro instalouse unha fonte de mármore actualmente sita no Paseo da Ferradura da Alameda Compostelá.
A solución construtiva estivo emparentada coas galerías de ferro e cristal asentadas nas capitais europeas para edificios públicos. A escaseza de arquitecturas de ferro e cristal en Galicia, fixo que o mercado chamase moito a atención e que incluso oa viaxeiros o tildaban de “magnífica construción”
O mercado sufriu moitas reformas, alteracións, e melloras, ao longo da súa vida funcional: en 1872 proxectáronse varios habitáculos para carnicería. En 1880 reforzouse a estabilidade do chan e o muro de contención. En 1905 engadínronse novos postos. En 1906 acometeouse a reparación da fonte central e reforma do pavimento. O gran deterioro da praza levou a unha concatenación de reformas na seguinte década, ata que en 1925 o concello manifestaba que o seu estado era deplorable, cando os arquitectos, Constantino Candeira e Jenaro de la Fuente, propoñen dous proxectos de reforma entre 1927-28, que por motivos económicos non se levaron a término. En 1931 o arquitecto municipal Jose María Banet presentou un novo proxecto para o mercado, pero a guerra civil paralizou o proceso, ata que en 1937, o arquitecto Joaquín Vaquero Palacios, presenta novo proxecto que foi aprobado en 1938, e non comeza a construirse ata 1941, ainda que a obra orixinal permaneceu inconclusa ata 1945, quedando así finalizada a edificación actual do mercado de abastos de Compostela.
Coa demolición do antigo conxunto arquitectónico en 1941, perdeuse o primeiro gran exemplo de mercado de ferro e crista de Galicia, cuxa tipoloxía arquitectónica tampouco abundou na nosa terra. A obra de Agustín Gómez de Santamaría reconfigurou o imaxinario da cidade, pois transformou un espazo históricamente despusuído de vida pública pra reconfiguralo nos novos equipamentos da modernidade decimonónica.
Fontes: (Libro “Arquitecturas Añoradas: Memoria gráfica del Patrimonio Destruido en Galicia en el siglo XX. Editorial Pedras Angulares. 2023)